Klub Kultury im. Heleny Modrzejewskiej
Helena Modjeska Art and Culture Club

 

Artur Domosławski o Ryszardzie Kapuścińskim
Artur Domosławski talks about Ryszard Kapuściński

11 września 2010
September 11, 2010

Historię książki Artura Domosławskiego pod tytułem Kapuściński nonfiction (Wydawnictwo “Świat Książki”, Warszawa 2010) śledziłam od samego niemal zarania. Zanim bowiem książka została wydana narosło wokół niej wiele kontrowersji, a w prasie systematycznie pojawiały się informacje o próbach wstrzymania druku podejmowanych przez wdowę po wybitnym pisarzu i dziennikarzu, panią Alicję Kapuścińską. Do wydaniadoszło, a książka sprzedała się “na pniu”. Mnie udało się kupić podczas krótkiego pobytu w Polsce jeden z ostatnich egzemplarzy przed planowanym dodrukiem. Świetnie napisaną książkę jako wieloletnia admiratorka prozy Ryszarda Kapuścińskiego przeczytałam z przyjemnością, bez poczucia, że oto runął kolejny spiżowy pomnik jednej z czołowych postaci polskiej kultury. Z czym na pewno można było poczekać ‐ to rozdziały dotyczące bardzo osobistych, wręcz intymnych wydarzeń z życia Kapuścińskiego. Żyją wszak wciąż jego najbliżsi, żona i córka, a praktyki wydawnicze dopuszczają przecież dołączanie chronionych treści p h o wot 1rywatnyc d kolejnych ydań, ale już p śmierci zaineresowanych. Kapuściński non­ fiction byłaby równie znakomita bez rzeczonych rozdziałów. Rozmowę z Arturem Domosławskim poprzedziła projekcja fragmentów filmu dokumentalnego “A Poet on the Frontline: The Reportage of Ryszard Kapuscinski” zrealizowanego przez Gabrielle Pfeiffer. Film w całości miałam okazję zobaczyć wcześniej i wydał mi się, zwłaszcza po przeczytaniu Kapuściński nonfiction, niepełny i nieco “polukrowany”. Przypomina trochę bajkę o chłopcu z małego miasteczka, który dzięki swej wyobraźni, talentowi i ciężkiej pracy osiąga sławę na całym niemal świecie i z biednego białoruskiego Pińska trafia na nowojorskie kulturalne salony. Kiedy film realizowano ­­­­ 2Kapuściński żył jeszcze (zresztą jego wypowiedzi stanowią oś filmu), był pisarzem uwielbianym i niekrytykowanym, inaczej więc w filmie przedstawić go nie można było. Brak krytyki, co podkreśla Domosławski, aczkolwiek dla autora miły, ma swe następstwa – dzieło przyjęte bezkrytycznie najczęściej jest nieprzemyślane. Nieprzemyślane (bo nieznane, wstydliwie ukrywane) pozostało w przypadku Kukształtowało jego pisarski warsztat i światopapuścińskiego również wszystko to co ogląd. Domosławski w biografii Kapuścińskiego nie tyle próbował obalić spiżowy posąg, przed którym hołdy składają miliony czytelników, co dociec “prostej” ludzkiej prawdy i ustalić, jakie doświadczenia sprawiły, że Kapuściński tak dobrze rozumiał mechanizmy władzy i rewolucji. Odpowiedzi autor szukał w epoce stalinizmu, Paździer‐nika 1956 roku i w partyjnych opowieściach kuluarowych. Dziennikarz “Gazety Wyborczej” podszedł do tematu niezwykle rzetelnie: zjechał kawał świata, aby spotkać osobiście bohaterów reportaży Kapuścińskiego i odwiedzić miejsca, które sławny reporter opisywał w swoich książkach.Dociekliwi teoretycy literatury długo mogliby się zastanawiać i dyskutować na której półce umieścić książki Kapuścińskiego. Dla nikogo bowiem nie jest tajemnicą, że faktograficzna dokładność jego książek nie należała do podręcznikowych. Dziennikarstwo, które wykracza poza teren zawodowej dokładności i wkracza na terytorium fikcji, czyni opisy bez wątpienia bardziej interesującymi, ale jednocześnie traci wiarygodność. Można spierać się czy Kapuścińskiemu zależało na stworzeniu nowej literatury, nowego gatunku. Jeśli tak, realizm w dziennikarskim pojęciu musiałby znaleźć się na dalszym planie. Sam Kapuściński nie wierzył w obiektywizm, bo ten, uważał, w sytuacjach konfliktów potrafi nieść dezinformację. “Dziennikarstwo z intencją”, które walczy o “jakąś sprawę” uprawiali inni wielcy reporterzy, tacy jak Orwell czy Garcia Marquez. ola Wilk i Artur Domoslawski,JRuskin Art Club, Los Angeles Dla wielu wiernych czytelników książek Kapuścińskiego niespodzianką była informacja o jego powiązaniach z aparatem partyjnym. Sam Kapuściński na ten temat nigdy nie mówił. Przyjaciel pisarza Wiktor Osiatyński twierdzi, że w Polsce po roku 1989 nie było atmosfery w której można było bez obaw opowiedzieć o partyjnej przeszłości. Domosławski wierzy jednak, że pojawiła się szansa na opowiedzenie o tej przeszłości uczciwie. Taką szansą było Imperium. Opowieść największego z reporterów o wierze w komunizm wpleciona w podróż po upadającym imperium Związku Radzieckiego pozwoliłaby na szczere wyznania, na refleksje związane ze swoim zaangażowaniem w miniony system, z wielkimi nadziejami i wreszcie rozczarowaniem. Kapuściński nie był cynikiem, nie wstąpił w szeregi partii dla kariery. Był ideowcem, komunistą wierzącym. Z czasem mniej w nim było wiary, a więcej przekonania, że socjalizm mimo swych wad wciąż jest sprawiedliwszym porządkiem niż kapitalizm. Inaczej nie mógł myśleć człowiek, który znał kapitali ln oizm bardzo dobrze w wersj kolonia ej, postk lonialnej i imperialistycznej ‐ ze swych podróży do Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. Czy Kapuściński tworzył własną legendę? Domosławski odpowiada twierdząco. Kapuściński, który cieszył się zasłużoną sławą świadka niejednej rewolucji, upadku kolonializmu i narodzin Trzeciego Świata, pozwalał dodatkowo wierzyć, że przyjaźnił się z legendarnymi postaciami, takimi jak Lumumba czy Che Guevara. Nigdy nie sprostował błędu, kiedy na okładce angielskiego wydania Wojny futbolowej ukazała się nota z informacją, że znał obu bohaterów politycznych przewrotów. Częścią legendy było też kilka rozstrzelań, których cudem uniknął. Ryszard Kapuściński, bohater książek Ryszarda Kapuścińskiego, stał się tym samym postacią literatury pięknej.Bez wątpienia po lekturze książki Kapuściński wydaje się nam bliższy jako człowiek, a jego ludzkie niedoskonałości odsłonięte przez Domosławskiego w niczym nie umniejszają olbrzymiego talentu światowej sławy reportera. Był najprzenikliwszym obserwatorem:“odpływającego miasta” (Jeszcze dzien życia) nie zauważyl nikt z dziesiątków dziennikarzy patrzących na oddalające się skrzynie z dobytkiem mieszkańców angolskiej Luandy. Dokonywał genialnych, oryginalnych odkryć, jak to na przykład, że życie w Afryce zrewolucjonizowało wynalezienie ... plasti‐kowego kanistra. O tym, a także o wielu innych sprawach związanych z wydaniem książki, rozmawiała z Arturem Domosławskim niżej podpisana. O głębokim zainteresowaniu tematem świadczyły liczne pytania od zebranej publiczności. Spotkanie otworzyła i zamknęła Dr Maja Trochimczyk, nowa i bardzo prężnie działająca Prezes Klubu Modrzejewskiej, która wraz z Zarządem na literackie dyskusje wybrała tym razem urokliwy The Ruskin Art Club, ośrodek kulturalny z ponad 120 letnią tradycją. Spotkanie odbyło się 11 września 2010 roku. i O czym donos Dorota CzajkaOlszewska 3 i Maja Trochimczyk, Artur Domosławsk i Dorota Czajka‐Olszewska Zdjęcia 1, 3, 4 – Bogdan Plewnia ­ 4Ryszard Kapuściński (1932‐2007) to jeden z najbardziej znanych polskich dziennikarzy i publicystów, poeta i fotograf, zwany “cesarzem reportażu.” Był najczęściej, obok Stanisława Lema, tłumaczonym za granicą polskim autorem. Za życia wydał 16 książek‐reportaży (w tym Cesarz, Szahinszach i Imperium), 6 tomów wspomnień (Lapidarium I – VI) i dwa zbiory wierszy. Był laureatem ponad 50 nagród międzynarodowych i polskich. Tytuły doktora honoris causa nadały mu uniwersytety w Sofii i Barcelonie, oraz Uniwersytet Śląski, Jagielloński, Gdański i Wrocławski. Artur Domosławski to znany polski dziennikarz, publicysta “Gazety Wyborczej”, a także absolwent wydziału teatrologii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. Zajmuje się głównie tematyką Ameryki Łacińskiej, ruchu antyglobalistycznego, konfliktów społecznych oraz zagadnieniami religijnymi. Opublikował pięć książek i setki esejów. Za książkę Ameryka zbuntowana, zbiór wywiadów z amerykańskimi intelektualistami, trzymał Nagrodę im. Beaty Pawlak. Wydana w 2010 książka Kapuściński nonfiction zbudziła intensywną debatę w mediach w Polsce i za granicą.

Dorota Czajka-Olszewska
Our guest from Poland was a well-known Polish writer and journalist, Artur Domosławski, who will discuss the life and oeuvre of Ryszard Kapuściński (1932-2007) after the premiere of a documentary, Poet on the Frontline: The Reportage of Ryszard


Our guest, Artur Domosławski, is a distinguished Polish writer and journalist at “Gazeta Wyborcza” and Kapuściński’s biographer. A graduate of the State Higher School of Theater in Warsaw, he mostly writes about Latin America, anti-globalization movement, social conflicts, and religious issues. He published five books and hundreds of essays. His book, Latin-American Fever (Gorączka latynoamerykańska) is a report from travels throughout Central and South America. For the book America in Mutiny (Ameryka zbuntowana), he received the Beata Pawlak Prize. Published in 2010, Kapuściński non-fiction, has been engendered an intense debate in Polish and foreign media.