Klub Kultury im. Heleny Modrzejewskiej
Helena Modjeska Art and Culture Club

 

30-lecie filmu ,,Noce i dnie''
Projekcja filmu na UCLA
Spotkanie z aktorka Jadwiga Baranska
i rezyserem Jerzym Antczakiem

25 marca 2006

Trzydziesci lat temu polski film Noce i dnie zostal nominowany do nagrody Oskara w kategorii filmu obcojezycznego. Aby uczcic te rocznice i przypomniec widzom znakomity i rownie dzisiaj jak przed laty poruszajacy film, Klub wraz z Konsulatem RP w Los Angeles zorganizowal jego projekcje w Bridges Theater na UCLA. Goscmi honorowymi wieczoru byli znakomita aktorka Jadwiga Baranska, odtworczyni glownej roli, i rezyser filmu Jerzy Antczak, ktoremu polska publicznosc zawdzieczala przez lata wiele niezapomnianych przezyc teatralnych i filmowych. Na projekcje, oprocz licznie zgromadzonej Polonii, przybylo wielu gosci z amerykanskiego srodowiska filmowego.

Pierwsze szkice przyszlej epopei rodzinnej Maria Dabrowska zaczeła publikowac w latach 1927-1928, wersja ostateczna wyszla drukiem w 1934 roku. Zgodnie z zamyslem pisarki powstala powiesc-rzeka, przynoszaca szeroko zakrojona panorame zycia spoleczenstwa polskiego na progu odzyskania niepodleglosci. Akcja Nocy i dni obejmuje 40 lat (1874-1914), a w retrospekcjach cofa sie do powstania styczniowego.

Noce i dnie to film, ktory pamieta sie latami, ktory przenika nas i porusza realizmem historii. Potencjalny widz moglby sie obawiac, ze znuzy go dluga fabula i epicka narracja, ale efekt koncowy tego obrazu jest wstrzasajacy. Ten dramat spoleczno-historyczny stal sie labedzim spiewem polskich superprodukcji lat 70-tych i jest jednoczesnie poruszajacym studium psychologii. Przepiekne zdjecia i mistrzowskie kreacje aktorskie powinny byc wyznacznikiem wspolczesnych tworcow. Na uwage zasluguje tutaj Jadwiga Baranska, ktora aktorsko zdominowala film.

Ekranizacja Nocy i dni nie miala sobie rownych w dziejach kinematografii polskiej. Praca nad nia zajela Jerzemu Antczakowi piec lat - trzy lata trwalo opracowanie scenariusza, blisko dwa zajely same zdjecia. Wybudowano ponad sto obiektow dekoracyjnych. W podwarszawskim Seroczynie odtworzono dworek Niechcicow w Serbinowie, nie tylko wraz z zabudowaniami gospodarczymi i czworakami, ale nawet z elementami krajobrazu (wykopano dodatkowy staw, posadzono 300 nowych drzew). Kaliniec odtworzono na krakowskim Starym Kazimierzu; wladze miasta zgodzily sie przesunac termin wyburzania, totez sekwencje pozaru mozna bylo nakrecic w scenerii naturalnej.

Pytany przez dziennikarzy, dlaczego siegnal po powiesc Dabrowskiej, Jerzy Antczak odpowiadal: "Zafascynowal mnie proces przemijania, sledzenie 40 lat zycia bohaterów, Barbary i Bogumiła. W moim przekonaniu Noce i dnie sa rzadko spotykanym utworem o przemijaniu, jakie wydala swiatowa literatura". Rezyser dodawal jeszcze: "Barbara Niechcic to jeden z najpiekniejszych i rownoczesnie najbardziej zlozonych portretow kobiecych w naszej literaturze". Z ta trudna rola zmierzyła sia Jadwiga Baranska, dajac najswietniejsza w swej karierze kreacje wyrozniona na festiwalach w Gdansku i Berlinie. W roli Bogumiła partnerowal jej - odkryty dla kina - Jerzy Binczycki.

Kinowa wersja Nocy i dni obejrzalo blisko 25 mln widzow. Hollywoodzka Akademia Filmowa w 1976 roku nominowala je do Oscara w kategorii filmow zagranicznych.

Przy okazji obejrzenia tak wybitnego dziela warto tez wspomniec kilka slow o jego tworcach.

Jerzy Antczak - rezyser, scenarzysta, aktor. Absolwent Wydzialu Aktorskiego PWSF w Lodzi (1953). W 1953 r. zadebiutowal w Lodzi na scenie Teatru Powszechnego, gdzie w ciagu czterech sezonow zagral wiele głownych rol, wsrod nich Sempronio w slynnym przedstawieniu Celestyna z Jadwiga Chojnacka w roli tytulowej. W roku 1957 zaklada Teatr 7’15 i zostaje jego dyrektorem. W ciagu jednego sezonu rezyseruje tutaj cztery sztuki, wsrod nich Liliom Ferenca Molnara oraz Pułapke na myszy Agaty Christie. Oba przedstawienia staja sia wydarzeniami artystycznymi i komercyjnymi. W 1958 roku Antczak przenosi sie do Teatru Nowego w Lodzi. Rezyseruje tu trzy sztuki, a jedna z nich, Kuglarzy Zdzislawa Skowronskiego, wspolrezyseruje z Kazimierzem Dejmkiem. W roku 1958 Jerzy Antczak odchodzi z Teatru Nowego i zaklada w Łodzkim Osrodku Telewizyjnym „Teatr Popularny”, zostajac jego dyrektorem i naczelnym rezyserem Telewizji Łodzkiej.

Od 1958 do 1963 r. Jerzy Antczak rezyseruje w Teatrze Popularnym wiele przedstawien, ktore staly sie wydarzeniami ogolnopolskimi. Jedne z najwazniejszych to: Sciezki chwaly Cobba, Himmelkomando Obrenovica i Lebovica, Wierna rzeka Zeromskiego, Jesienna nuda Niekrasowa, Ojciec Goriot Balzaka, Przy trakcie Czechowa i wiele innych. W 1963 roku Antczak przenosi się do Warszawy, obejmujac stanowisko naczelnego rezysera Telewizji Polskiej oraz dyrektora Teatru Telewizji.

Jerzy Antczak jest wspoltworcą Teatru Telewizji Polskiej, majac na swoim koncie ponad 100 widowisk teatralnych jako rezyser i scenarzysta. Jedne z najwiekszych to Kordian Słowackiego, Szklana menazeria Williamsa, Wspolny pokoj Uniłowskiego, Mistrz Skowronskiego, Trzy siostry Czechowa, Skowronek Anhouila, Epilog norymberski, wedlug wlasnego scenariusza i wiele innych. W 1979 r. wyemigrowal z zona Jadwiga Baranska do USA. Obecnie mieszka i pracuje na zmiane w Los Angeles i w Warszawie. Jest profesorem (tenure) w Szkole Filmowej UCLA (Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles, jeden z najbardziej prestizowych w USA). Od 1994 roku zrealizowal w kraju dwa filmy fabularne Dama Kameliowa, Chopin – pragnienie miłości oraz dwa przedstawienia Teatru Telewizji Sciezki chwaly w 1995 roku oraz Cezar i Pompejusz w 1996.

Jadwiga Baranska jest absolwentka PWSTiF w Lodzi (1959), aktorka i scenarzystka. W latach 1959-66 wystepowala w Teatrze Klasycznym, gdzie grala szereg głownych rol, m.in. w sztukach Moralnosc Pani Dulskiej (Hesia), Wasa Zeleznowa, (Natalia), Lodoiska (Lodoiska), Kapelusz pelen deszczu (Laura). Grala w Teatrze Polskim w Warszawie w latach 1966-72. Na szczegolna uwage zasluguja jej role w przedstawieniach Bliski nieznajomy Scibora-Rylskiego (350 przedstawien), Na szkle malowane Ernesta Brylla, Chlopcy Stanislawa Grochowiaka, Leki poranne tego samego autora i w wielu innych.

W Teatrze Telewizji zagrala okolo trzydziestu rol. Wazniejsze to: Szklana menazeria (Laura), Skowronek (Joanna), Trzy siostry (Masza), Zaloba przystoi Elektrze (Lawinia), Zabusia (Zabusia), Oswiadczyny i Jubileusz Czechowa, Mieszczanie Gorkiego (Natalia), Nie do obrony Osborne’a (trzy postacie), Intryga i milosc (Lady Milford) i wiele innych.

Jej dwie wybitne filmowe role to Hrabina Cosel (rola tytulowa) oraz Noce i dnie (Barbara). Od roku 1979 r. mieszka z rodzina w USA. W 1993 r. przyjechala z Jerzym Antczakiem do Polski. Powrot ten zaowocowal trzema kolejnymi pozycjami w rezyserii Antczaka, wedlug jej scenariuszy: Dama Kameliowa (film) oraz Sciezki chwały i Cezar i Pompejusz (Teatr Telewizji). Jest wspołautorem scenariusza filmu Chopin – Pragnienie milosci.

Elżbieta Kańska